Trường Mỹ thuật Gia Định – Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh
I. Giới thiệu
Trong hơn 4.000 năm dựng nước và giữ nước của Việt Nam, các thế hệ cha ông đã đổ biết bao xương máu để bảo vệ quê hương và gìn giữ nền văn hóa truyền thống. Bên cạnh những cuộc đấu tranh lịch sử để tồn tại và bảo vệ đất nước, cái đẹp cũng luôn được thể hiện qua từng thời kỳ, thông qua các di chỉ khảo cổ và dấu tích văn hóa.
Trong quá trình mở rộng về phương Nam, những địa danh như Đồng Nai, Bến Nghé, Bình Dương, Sài Gòn và Gia Định vẫn lưu giữ dấu ấn của các thế hệ đi trước. Gia Định không chỉ nổi tiếng với những chiến công, anh hùng và cảnh đẹp, mà còn là một trung tâm đào tạo nhiều thế hệ học trò trong suốt gần một thế kỷ.
Nằm bên đền thờ ông bà Chiểu, Trường Mỹ thuật Gia Định – Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh được thành lập năm 1913 và hoạt động liên tục qua nhiều giai đoạn. Địa chỉ hiện được ghi trong tài liệu là số 5 đường Phan Đăng Lưu, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.
II. 95 năm đào tạo mỹ thuật
Sau đây là phần khái quát về chặng đường 95 năm của Trường Mỹ thuật Gia Định – Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh theo tư liệu của bài viết.
1. Quá trình thành lập
Trường Mỹ thuật Gia Định được thành lập năm 1913 bởi ông L’Helgoache và ông Garnier. Ông André Joyeux, một kiến trúc sư công trình dân dụng, phụ trách điều hành trường. Khóa học đầu tiên khai giảng ngày 14 tháng 10 năm 1913 với 15 học viên. Tư liệu cũng đề xuất lấy ngày này làm ngày truyền thống hằng năm của trường.
2. Tên trường qua các thời kỳ
Giai đoạn 1913–1935: trường mang tên Trường Vẽ (L’école de Dessin).
Giai đoạn 1935–1940: trường mang tên Trường Mỹ thuật (L’école d’Arts).
Giai đoạn 1940–1961: trường mang tên Trường Thực hành Mỹ thuật Gia Định (L’école des Arts Appliqués de Gia Dinh).
Giai đoạn 1961–1971: trường mang tên Trường Trung học Trang trí Mỹ thuật Gia Định, theo sắc lệnh số 206-GD/HV/ND ngày 21 tháng 2 năm 1961.
Giai đoạn 1971–1975: trường mang tên Trường Quốc gia Trang trí Mỹ thuật Gia Định, theo sắc lệnh số 694-ND/QVK/VH ngày 1 tháng 7 năm 1970.
Năm 1945, cuộc kháng chiến diễn ra trên cả nước khiến trường phải tạm ngừng hoạt động trong một năm. Sau đó, đất nước bị chia thành hai miền. Tháng 10 năm 1954, một số nghệ sĩ tâm huyết với nghề đã tổ chức hội nghị về chương trình giảng dạy mỹ thuật tại Gia Định và đề xuất thành lập một trường cao đẳng mỹ thuật có khuôn viên cạnh Trường Thực hành Mỹ thuật Gia Định.
Giai đoạn 1954–1971: trường mang tên Trường Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn, theo sắc lệnh số 1192-GD ngày 31 tháng 12 năm 1954.
Giai đoạn 1971–1975: trường mang tên Trường Cao đẳng Quốc gia Mỹ thuật Sài Gòn, theo sắc lệnh số 273-QVK/VHND ngày 3 tháng 8 năm 1971.
Hai trường hoạt động song song theo các cấp đào tạo. Do nằm gần nhau, hai bên có mối liên hệ chặt chẽ; phần lớn học viên của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn xuất thân từ Trường Quốc gia Trang trí Mỹ thuật Gia Định.
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, đất nước thống nhất, hai trường được tiếp quản và sáp nhập thành một đơn vị. Ngày 26 tháng 6 năm 1975, Bộ Văn hóa và Thông tin của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam quyết định bổ nhiệm ban quản lý trường. Đến ngày 8 tháng 11 năm 1975, trường tiếp tục mở các khóa học mới và triển khai hai cấp đào tạo song song.
Giai đoạn 1975–1981: trường mang tên Trường Cao đẳng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, theo quyết định số 707 BVH/QĐ ngày 12 tháng 11 năm 1976.
Giai đoạn 1981–2003: trường mang tên Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, theo quyết định số 175-/CT ngày 29 tháng 9 năm 1981.
Năm 1993, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quyết định số 1942/QĐ-SĐH ngày 16 tháng 9 năm 1993, cho phép Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đào tạo thêm trình độ thạc sĩ.
Trong suốt chặng đường 95 năm, từ tên gọi ban đầu là Trường Mỹ thuật Gia Định đến Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, nhiều thế hệ học viên đã trưởng thành và trở thành họa sĩ, nhà điêu khắc, nhà thiết kế trang trí, góp phần làm rạng danh mỹ thuật Việt Nam. Một điểm đáng quý là nhiều cựu học viên quay lại hướng dẫn các thế hệ tiếp theo. Những buổi gặp mặt giữa thầy và trò, giữa các thế hệ học viên vì thế luôn chứa đựng tình cảm gắn bó và sự trân trọng đối với mái trường.
III. Danh sách hiệu trưởng và giám đốc qua các thời kỳ
Những người sáng lập:
Ông L’Helgoache.
Ông Garnier.
Các hiệu trưởng Trường Mỹ thuật Gia Định:
1913–1921: Ông André Joyeux.
1922–1924: Ông Gaston Huỳnh Đình Tửu.
1925–1935: Ông Jean George Besson.
1936–1939: Ông Claude Lemaire.
1940–1944: Ông Stéphane Brecq.
1946–1948: Ông Robert Bâ Te.
1949–1965: Ông Lưu Đình Khải.
1965–1972: Ông Đỗ Đình Hiệp.
1972–30/04/1975: Ông Trương Văn Ý.
Trường Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn:
1954–1966: Ông Lê Văn Đệ.
1966–1967: Ông Nguyễn Văn Long.
1968–1970: Ông Lưu Đình Khải.
Sáu tháng cuối năm 1970: Ông Nguyễn Văn Anh.
Sáu tháng đầu năm 1971: Ông Nguyễn Văn Quế.
1971–1973: Ông Lê Yên.
1973–1975: Ông Bùi Văn Kinh.
Trường Cao đẳng – Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh:
1975–1991: Giáo sư Nguyễn Phước Sanh.
1991–2004: Nhà giáo ưu tú Nguyễn Hoàng.
Từ năm 2004: Ông Nguyễn Huy Long.
Tư liệu trong bài viết chưa đủ để ghi lại đầy đủ danh sách. Tuy vậy, các thế hệ học viên luôn ghi nhớ những người thầy đã dẫn dắt và truyền dạy kiến thức cho mình.
Con đường nghệ thuật đòi hỏi năng khiếu, sự say mê, óc sáng tạo và lòng kiên nhẫn. Dù những học viên cũ của Trường Mỹ thuật Gia Định tiếp tục theo đuổi nghề hay chuyển sang một công việc khác, họ vẫn bày tỏ lòng biết ơn đối với thầy cô và bạn học, đồng thời luôn nhớ về những năm tháng gắn bó với ngôi trường của sắc màu.
Một số cựu học viên của Trường Mỹ thuật Gia Định đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị. Trong số họ cũng có những người được trao các danh hiệu cao quý, chẳng hạn:
Nghệ sĩ Nhân dân: ông Lương Đống.
Nghệ sĩ Nhân dân: ông Phan Phan – Phan Đắc Trường.
Nhà giáo Ưu tú: ông Uyên Huy – Huỳnh Văn Mười.
Nghệ sĩ Ưu tú: ông Lê Trường Tiêu.
IV. Lời kết
Dòng thời gian vẫn tiếp tục trôi và cuộc sống luôn đổi thay, nhưng các thế hệ học viên Trường Mỹ thuật Gia Định vẫn nhớ về mái trường xưa, nhớ những ngày đầu tập vẽ và những kỷ niệm thời đi học. Họ cũng nhớ những câu thơ:
“Nhà Bè nơi dòng sông chia thành hai nhánh.
Đón người về Gia Định, Đồng Nai…
Đến Gia Định, ai mà chẳng nhớ
Bên cạnh đền ông là Trường Mỹ thuật ngày xưa.
Cuộc sống và quê hương đẹp biết bao,
Bàn tay người nghệ sĩ làm giàu đẹp đất nước…”