Một trường phái hội họa và điêu khắc mới: Trường phái An Nam
Tại khu nhà triển lãm mới của Trường Mỹ thuật, số 102 phố Reinach, một triển lãm hội họa và điêu khắc sẽ khai mạc vào ngày mai, thứ Sáu, 15 tháng 11, lúc 10 giờ 30, với sự hiện diện của ông Pierre Pasquier, Toàn quyền Đông Dương. Triển lãm giới thiệu những tác phẩm do học viên của trường thực hiện trong kỳ nghỉ, tức là bên ngoài ảnh hưởng trực tiếp từ các giảng viên.
Các học viên được thầy dạy cách quan sát sự vật một cách nghiêm túc và trung thực. Khi đã biết quan sát, ngay khi hướng sự chú ý đến những hình mẫu châu Á, họ có thể cảm nhận sâu sắc điều làm nên sự khác biệt giữa nghệ thuật tạo hình Viễn Đông và những nền nghệ thuật khác. Họ nhìn thấy linh hồn của sự vật. Cây bút lông, sau quá trình rèn luyện lâu dài, đã trở thành công cụ mềm mại để truyền tải cảm xúc, diễn tả những sắc thái tinh tế. Qua tác phẩm của họ, chúng ta lại được nhìn thấy châu Á.
Hãy cùng bước vào phòng triển lãm và quan sát, ở phía bên trái, chuỗi tác phẩm đặc biệt thú vị của các học viên: ông Lê Phổ, năm thứ năm; Thịnh, năm thứ hai; Tô Ngọc Vân, năm thứ tư; Nguyễn Phan Chánh, năm thứ sáu; Khánh, năm thứ hai; Hòa Thế, năm thứ ba; Lê Văn Đệ, năm thứ năm; Ngọc, năm thứ hai; Lê Phổ đã nhắc đến ở trên; Tống, năm thứ tư; Lan Khai, Tường, Dậu, Phênh, Trần, Hòa Thế đã nhắc đến ở trên, Cốc và Lãng.
Cuối cùng là một bức tranh rất đáng chú ý của cô Lê Thị Lựu, học viên năm thứ ba, mô tả những đứa trẻ quây quần quanh một cây chuối. Theo tôi, đây có lẽ là bức tranh duy nhất thể hiện một em nhỏ với chiếc bụng no căng cơm. Cảnh tượng ấy thật duyên dáng, nhất là khi người vẽ lại là một phụ nữ trẻ. Bức tranh chứa đựng tình cảm trìu mến dành cho tuổi thơ.
Bức chân dung thứ hai là chân dung ông chú của người được nhắc đến trong bài, được vẽ với nét lịch thiệp tinh tế đến mức khiến người xem liên tưởng đến họa sĩ Reynolds. Ông Thức là nhà điêu khắc; Lai là học viên năm thứ tư; Mai Trung Thứ là học viên năm thứ năm. Những nhà điêu khắc khác gồm Georges Khanh, học viên năm thứ năm, Vũ Cao Đàm và Phúc.
Dưới sự dẫn dắt xuất sắc và khéo léo của ông Tardieu, việc nghiên cứu các tác giả kinh điển đã giúp những tài năng còn ngủ yên được đánh thức và phát triển. Họ không sống một đời sống châu Âu, mà hướng đến một đời sống châu Á hiện đại. Trường hội họa này có thể được gọi ngay từ lúc này là Trường phái An Nam; những tác phẩm của trường sẽ làm phong phú thêm nghệ thuật Viễn Đông, đồng thời thích ứng với cảm quan của người An Nam trong thế kỷ 20.
Yvonne Schults (L’Avenir du Tonkin)
Bài viết được đăng lại trong phần phụ trương tiếng Pháp của tạp chí Nam Phong, số 145, Hà Nội, tháng 12 năm 1929, trang 48–50.