Nguyễn Phước: Những bùng nổ của hội họa hình tượng
NHỮNG BÙNG NỔ CỦA HỘI HỌA HÌNH TƯỢNG
Tác giả: Corinne de Ménonville
Những bùng nổ của hội họa hình tượng
Sự phát triển mạnh mẽ của những tài năng trẻ Việt Nam từ thời kỳ Đổi mới không nên khiến chúng ta quên đi lao động nghệ thuật bền bỉ, đôi khi mang tính tiên phong, của thế hệ họa sĩ đi trước. Trong số đó, Nguyễn Phước, một nghệ sĩ và thi sĩ giàu trí tưởng tượng, đã tạo dựng được vị trí đặc biệt.
Nguyễn Phước dẫn dắt người xem bước vào một thế giới giàu chất mộng tưởng, được vẽ bằng sự tự do biểu đạt mạnh mẽ. Những hình ảnh trong tranh đôi khi mang tính huyễn hoặc, tràn ngập sức tưởng tượng phong phú và một cường độ cảm xúc mãnh liệt. Thế giới nghệ thuật của ông tỏa ra chất thơ kỳ lạ, nơi sự mê hoặc và bí ẩn hòa quyện vào nhau. Ông tạo nên cuộc đối thoại giữa ánh sáng và hình ảnh, đưa chúng đến sự hài hòa cao độ, gợi nhớ đến một số tác phẩm của các họa sĩ siêu thực. Phải chăng André Breton từng nhắc đến “ánh sáng của hình ảnh”?
Sinh năm 1943 tại Sài Gòn và định cư tại Hoa Kỳ từ năm 1994, Nguyễn Phước bắt đầu vẽ từ năm 14 tuổi. Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Gia Định, ông sớm đưa tác phẩm của mình đến với công chúng. Tranh của ông đồng thời phản ánh những biến động chính trị và những chia cắt sâu sắc đã làm thay đổi đất nước.
Dưới sức ép của hoàn cảnh, người nghệ sĩ dường như tìm cách thoát khỏi những quy tắc quá hàn lâm để tiến vào một thế giới đầy bất an. Những hình thể nhợt nhạt, mang dáng vẻ ma mị, đôi khi xuất hiện giữa cảnh quan hoang vắng. Sự dữ dội và những mảng màu mạnh, không được phân định hoàn toàn rõ ràng, hòa tan vào cảm giác đau đớn và càng làm tăng sức ám ảnh của tác phẩm.
Giống như một người kế thừa tinh thần của Goya, Nguyễn Phước lên tiếng về những thảm họa chiến tranh thông qua hội họa. Việc vẽ trở thành một hình thức biểu đạt tự do, góp phần duy trì sự hiện diện của một thực tại thiết yếu và day dứt. Trong những khoảnh khắc cảm xúc lên đến cao trào, nét cọ của ông dường như được tháo bỏ mọi ràng buộc, tuôn chảy theo nhịp điệu trữ tình đầy đau đớn.
Những hình ảnh mang âm hưởng đáng sợ ấy xuất hiện trong tâm trí như từng đợt sóng, xen kẽ với những sáng tác chứa đựng nhiều ẩn dụ nhưng có góc nhìn bớt bi kịch hơn. Lấy cảm hứng từ những tầng sâu nhất của truyền thống Việt Nam, Nguyễn Phước đặt các hình tượng vào một thế giới bồng bềnh, gần như ma mị. Dường như bằng ánh nhìn thấu suốt, ông có thể nắm bắt sự sống đa dạng trong cả thế giới trần tục lẫn thế giới tinh thần.
Bằng việc chủ động bỏ qua những quy tắc phối cảnh cổ điển, ông đặt các hình tượng con người vào một vùng ánh sáng nhợt nhạt. Những nhân vật này thường đi cùng hình ảnh một con chim, đặc biệt là chim diệc, hình tượng xuất hiện lặp lại trong nhiều tác phẩm và mang sức mạnh biểu tượng riêng. Sắc trắng của chim gợi đến sự tinh khiết trong mơ ước. Rộng hơn, hình ảnh loài chim còn tượng trưng cho những khả năng cao quý của con người hoặc một trạng thái tinh thần vượt lên trên đời sống thông thường. Giống như tư tưởng không bị trói buộc, đó là biểu tượng của tự do.
Nguyễn Phước luôn dành sự chăm chút cho bố cục, thực hiện tác phẩm trên những khổ tranh lớn bằng bàn tay kiên định và kỹ thuật tỉ mỉ. Đề tài của ông đa dạng, cùng bảng màu phong phú, đôi khi tương phản mạnh nhưng thường được dẫn dắt bởi những sắc độ của đất và nước, những yếu tố nuôi dưỡng sự sống.
Hội họa dường như đem lại cho Nguyễn Phước một sức mạnh giải phóng. Khi gặp người nghệ sĩ, ít ai có thể nhận ra những dằn vặt và hình ảnh dữ dội ẩn sâu bên trong con người ông. Trong đời thường, ông là người điềm đạm, luôn tìm kiếm sự thanh thản trong xưởng vẽ và không ngừng hoàn thiện kỹ thuật. Sức mạnh trong tranh dường như được nén lại, không phô bày một cách dễ dàng.
Khi thoát khỏi sự cuồng nhiệt của thế giới tưởng tượng, Nguyễn Phước có thể hướng đến một cách sáng tác trực tiếp giàu chất thơ và lãng mạn hơn. Ông cũng sử dụng kỹ thuật sơn mài với sự điêu luyện, tạo nên những tác phẩm giàu tính trang trí, đôi khi rực rỡ, gợi nhớ đến nghệ thuật Nguyễn Gia Trí. Những cảnh tượng trong tranh mở ra giữa thiên nhiên phong phú, xoay quanh tình mẫu tử, đời sống gia đình và tình yêu mới chớm nở. Đó đều là những chủ đề gắn sâu với văn học và tâm hồn Việt Nam.
Là một nghệ sĩ đa tài, Nguyễn Phước còn quan tâm đến tranh tĩnh vật. Dưới nét cọ phóng khoáng của ông, những món đồ gốm cổ, một khía cạnh khác của sự sáng tạo Việt Nam, hòa quyện cùng hoa và lá nhiệt đới. Bố cục trong các tác phẩm này có chiều sâu, gợi nhớ đến một số bậc thầy hội họa Ý thế kỷ XVII. Ông cũng thử sức với nghệ thuật khắc in và thể hiện sự thành thạo đáng kể. Trong những buổi tối tuyết rơi ở Minnesota, nơi ông sinh sống, kỹ thuật khắc in trở thành phương tiện phù hợp để thỏa mãn tình yêu dành cho kỹ thuật và giải phóng trí tưởng tượng của mình.
Nguồn cảm hứng dồi dào, kỹ thuật vững vàng, chủ đề sâu sắc cùng lựa chọn theo đuổi hội họa hình tượng giàu chất mộng tưởng đã tạo nên vị trí riêng biệt của Nguyễn Phước trong mỹ thuật đương đại Việt Nam.
