Nguyễn Lâm: Hành trình nghệ thuật và sức mạnh của thiền định
Thời niên thiếu
Nguyễn Lâm sinh năm 1939 tại thành phố Cần Thơ, Việt Nam. Cha mẹ ông là Lam Văn Thi và Nguyễn Thị Hút, đều làm nghề kỹ sư cơ khí.
Năm 1956, Nguyễn Lâm bắt đầu học mỹ thuật tại Trường Mỹ thuật Gia Định ở Sài Gòn. Đến năm 1965, ông tốt nghiệp Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Sài Gòn, chuyên ngành hội họa sơn dầu.
Ngoài sơn dầu, ông còn nghiên cứu nhiều lĩnh vực khác như sơn mài Việt Nam, tranh lụa, mỹ thuật kiến trúc, tranh mực trên giấy, điêu khắc và ký họa.
Nguyễn Lâm được họa sĩ Lê Văn Đệ dìu dắt trong quá trình học tập. Lê Văn Đệ là người thầy của ông và từng giữ vai trò hiệu trưởng tại Trường Mỹ thuật Đông Dương ở Hà Nội, nơi ông giảng dạy hội họa lụa.
Con đường sáng tác nghệ thuật
Trong thời gian học tập, Nguyễn Lâm gặp họa sĩ Trung Quốc Đại Vạn Tuấn khi ông này đến Việt Nam. Đại Vạn Tuấn có kỹ năng vẽ màu nước và thư pháp. Nguyễn Lâm bị cuốn hút bởi sức mạnh và sự sống động trong những đường nét thư pháp, từ đó tìm thấy nguồn cảm hứng cho con đường sáng tác của mình.
Thiền định là một phần không thể thiếu trong quá trình sáng tác của Nguyễn Lâm. Đối với ông, mỗi bức tranh là một trải nghiệm tinh thần, thể hiện năng lượng bên trong của người nghệ sĩ và sức sống của bản thân cuộc đời. Ông xem việc vẽ tranh như một hành trình. Trước khi bắt đầu, ông thường ngồi thiền trước mặt toan còn trống. Khi trạng thái thiền định khơi dậy cảm xúc và năng lượng sáng tạo, ông đưa những cảm nhận ấy lên mặt tranh và bắt đầu hành trình nghệ thuật của mình.
Nguyễn Lâm đặc biệt ngưỡng mộ cố họa sĩ Nguyễn Gia Trí. Lãnh sự quán Pháp tại Việt Nam từng có kế hoạch phục chế bức tranh sơn mài Vườn Xuân của Nguyễn Gia Trí trong thời gian dài nhưng chưa tìm được người phù hợp. Theo đề xuất của họa sĩ Pháp Rémy Jullien, Tổng Lãnh sự Pháp Fabrice Maurié đã lựa chọn Nguyễn Lâm nhờ năng lực nghệ thuật và hơn 50 năm kinh nghiệm làm việc với sơn mài.
Nguyễn Lâm cùng các con, vốn cũng là những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, làm việc mỗi ngày trong suốt ba tháng để hoàn thành công việc phục chế. Sau đó, ông tiếp tục được Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị phục chế thêm ba kiệt tác sơn mài khác của Nguyễn Gia Trí.
Sự ghi nhận và những dấu ấn nghệ thuật
Trong nhiều thập kỷ, mỹ thuật Việt Nam từng đối mặt với tình trạng thiếu những nguồn cảm hứng sáng tạo mới. Các đặc điểm phương Đông thường được xem là nguồn cảm hứng, nhưng đôi khi chủ yếu thể hiện sự gắn bó với nghệ thuật Trung Quốc và Nhật Bản. Trong khi đó, một bộ phận mỹ thuật Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nghệ thuật châu Âu thông qua Trường Mỹ thuật Đông Dương, cơ sở đào tạo mỹ thuật được thành lập tại Hà Nội dưới thời Pháp thuộc vào năm 1925.
Nỗ lực thúc đẩy một phong trào nghệ thuật tiến bộ ngày càng rõ nét. Năm 1973, Nguyễn Lâm được ghi nhận là một trong 15 nghệ sĩ triển vọng đang góp phần định hình hướng đi chân thực và độc đáo hơn cho mỹ thuật Việt Nam, với những tác phẩm phản ánh đời sống và thực tại của người Việt.
Sự phát triển trong hội họa của Nguyễn Lâm thể hiện rõ qua cách phối hợp và sử dụng màu sắc. Ông chuyển từ sự tương phản giữa vàng, cam trên nền đen sang những sắc thái xám xanh và xám hồng. Đồng thời, đề tài sáng tác cũng có sự thay đổi, từ hình ảnh những gia đình nghèo và người lao động chân tay đến hội họa trừu tượng.
Năm 1962, ông nhận bằng danh dự tại Triển lãm Nghệ thuật Quốc tế lần thứ nhất ở Sài Gòn, do chính quyền Việt Nam Cộng hòa tổ chức. Ông cũng được Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu trao huy chương bạc tại Triển lãm Mùa Xuân.
Năm 1965, ông nhận huy chương đồng tại một triển lãm do cơ quan Tuyên úy Công giáo tổ chức.
